Muharrem Qena: 19 Vjet nga Vdekja e Një Ikone të Artit Shqiptar (1930–2006)

Më 25 shtator 2006, në Prishtinë, ndërroi jetë Muharrem Qena, një nga figurat më të rëndësishme të artit dhe kulturës shqiptare, i cili la një trashëgimi të pakursyer si shkrimtar, aktor, regjisor, këngëtar dhe dramaturg. Sot, në 19-vjetorin e vdekjes së tij, kujtojmë jetën dhe veprën e këtij artisti shumëdimensional, i cili u bë simbol i krijimtarisë së pakompromis.

Pionier i Teatrit Modern në Kosovë

Muharrem Qena, i lindur më 22 qershor 1930 në Mitrovicë në një familje me tradita artistike, studioi aktrim në Beograd dhe u bë një nga themeluesit e skenës teatrore shqiptare në Kosovë. Ai regjizoi mbi 200 shfaqje, duke sjellë risi në teatër me interpretime novatore të dramave kombëtare dhe botërore, si “Bashkëshortët” (dramë origjinale e tij nga 1982), “Erveheja” (e dramatizuar sipas Muhamet Kyçyku-Çamit, që fitoi pesë çmime në Festivalin e Sterijes në Novi Sad, 1967), “Zonja me Kamelie”, “Njerëzit me Shpresa të Thyera”, “Armiku i Popullit” dhe “Ambrozio Shfaros Kohën”. Qena ishte nismëtar i krijimit të teatrove në Prizren, Gjakovë dhe Gjilan, duke ngritur nivelin profesional të Teatrit të Kosovës gjatë periudhës së vështirë të okupimit serb, ku teatri shërbeu si formë rezistence kulturore.

Krijimtari Mjaftuar: Nga Muzika te Letërsia

Qena nuk u kufizua vetëm në teatër; ai shkriu talentin e tij në fusha të tjera. Si këngëtar dhe kompozitor, krijoi dhe interpretoi këngë argëtuese që u bënë pjesë e kulturës popullore, si “Kaçurrelja”, “Shoku”, “Lamtumirë Mine”, “Tetori” dhe “A Thu Asht Ma Lehtë Pa Dhimbje”, të cilat frymëzuan breza me frymën e tyre bashkëkohore dhe spontane. Në letërsi, botoi dramën “Bashkëshortët”, duke eksploruar probleme bashkëkohore si jeta familjare në shoqërinë shqiptare, dhe shkroi tekstin për operetën e papërfunduar “Hoxha me Tri Fletë” në bashkëpunim me Rexho Mulliqin. Ai punoi edhe si producent dhe skenarist në filma dokumentarë dhe televizivë, duke lënë një veprimtari të gjerë prej mbi 200 shfaqjesh dhe krijimesh.

Nderimet dhe Trashëgimia e Tij

Për kontributin e tij të madh, Qena u nderua me çmime kombëtare dhe ndërkombëtare, duke përfshirë çmimin prestigjioz “7 Shtatori” dhe Çmimin për Arritje të Jetës në Festivalin Ndërkombëtar të Teatrit të Kosovës në shtator 2004. Ai mbetet një nga personalitetet që hodhi themelet e kulturës moderne shqiptare në Kosovë, duke e ngritur atë në nivele të reja artistike me një krijimtari të gjithanshme dhe të pakompromis. Qena kishte tre vajza, një djalë, pesë nipa dhe dy mbesa, dhe trashëgimia e tij vazhdon të frymëzojë brezat e rinj, siç dëshmon emërtimi i Teatrit të Qytetit të Mitrovicës me emrin e tij në 2019.

Sot, emri i Muharrem Qenës kujtohet me respekt dhe mirënjohje si simbol i përkushtimit, dashurisë për artin dhe një krijimtari që nuk njeh kufij.