Ky është ushqimi më i kërkuar i vitit 2025
Sipas të dhënave nga Google Trends, fjalët “casatiello” dhe “casatiello napoletano” janë ndër më të kërkuarat në vitin 2025 në kategorinë e ushqimit.
Kjo tregon se bukë e kripur napolitane nuk është thjesht një recetë tradicionale, por një fenomen gastronomik dhe kulturor që po zbulohen edhe nga gjeneratat e reja.
Rustik dhe me formë karakteristike, casatiello mbart një simbolikë të veçantë. Receta bazë qëndron e pandryshuar, por çdo familje ka versionin e vet, me sekrete të vogla që e bëjnë çdo pjatë unike dhe surprizuese.
Origjina e casatiellos humbet mes shekujve, por studiuesit e lidhin atë me bukët rituale të botës greko-romake, të përgatitura për të festuar kthimin e stinës së bukur, shpesh të pasuruara me djathë, barishte dhe vezë, simbol i pjellorisë.
Napoli, qytet me trashëgimi greko-romake, e ka ruajtur këtë traditë, duke e kthyer në një recetë popullore me influenca pagane që u përthyen në kulturën lokale.
Me kalimin e kohës, casatiello mori nuanca të krishtera: veza e vendosur mbi brumë, e papjekur paraprakisht dhe e fiksuar me shirita në formë kryqi, simbolizon jetën që rilind dhe Kryqin, qendër e festimeve të Pashkëve. Brumi i kripur, i pasur me dhjam derri, sallam, djathë pecorino dhe erëza, shpesh aromatizuar me piper të zi, mori formën që njohim sot midis Mesjetës dhe Rilindjes.
Në shekujt XVIII dhe XIX, kur Napoli ishte një nga qendrat më të njohura gastronomike të Evropës, casatiello përmendej shpesh në tekste popullore dhe letrare. Ajo ishte pjesë e traditave të Lazzarëve, zakoneve të Javës së Madhe, dhe piknikeve të Pashkës së vogël në Monte di Procida ose përgjatë bregdetit flegre.
Si bukë dendur, e pasur dhe e lehtë për t’u transportuar, casatiello u bë simbol i festës dhe komunitetit. Përgatitej shpesh në sasi të mëdha dhe merrej për drekën jashtë qytetit gjatë së hënës së Pashkëve, duke bashkuar shijen, historinë dhe traditën në çdo copë.
Casatiello nuk është vetëm një recetë – është histori, kulturë dhe shije që vazhdon të magjepsë botën.
