{"id":3117,"date":"2025-12-04T12:24:31","date_gmt":"2025-12-04T10:24:31","guid":{"rendered":"https:\/\/gegfm.com\/1\/?p=3117"},"modified":"2025-12-04T12:24:34","modified_gmt":"2025-12-04T10:24:34","slug":"dita-boterore-e-bankave-banka-bankroti-dhe-bankomati-si-linden-dhe-evoluan-bankat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gegfm.com\/1\/dita-boterore-e-bankave-banka-bankroti-dhe-bankomati-si-linden-dhe-evoluan-bankat\/","title":{"rendered":"Dita Bot\u00ebrore e Bankave: Banka, Bankroti dhe Bankomati \u2013 Si Lind\u00ebn dhe Evoluan Bankat?"},"content":{"rendered":"\n<p>Sot, n\u00eb Dit\u00ebn Bot\u00ebrore t\u00eb Bankave, \u00ebsht\u00eb koha t\u00eb ndalemi dhe t\u00eb reflektojm\u00eb mbi nj\u00eb sistem q\u00eb ka form\u00ebsuar ekonomit\u00eb dhe jet\u00ebn ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrditshme: bankat. Nj\u00eb udh\u00ebtim n\u00eb historin\u00eb e tyre na \u00e7on qindra e mij\u00ebra vjet mbrapa, ku idet\u00eb e depozitimit, huadh\u00ebnies dhe kursimeve kan\u00eb lindur n\u00eb m\u00ebnyra surprizuese dhe kreative.<\/p>\n\n\n\n<p>Historia e bankave nis q\u00eb n\u00eb <strong>Mesopotamin\u00eb e lasht\u00eb<\/strong>, rreth vitit 2000 p.e.s., ku tempujt dhe pallatet sh\u00ebrbenin si vendet e para p\u00ebr ruajtjen e thesar\u00ebve dhe huadh\u00ebnien. K\u00ebtu, njer\u00ebzit e lasht\u00eb gjet\u00ebn m\u00ebnyra p\u00ebr t\u00eb mbrojtur pasurit\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb leht\u00ebsuar tregtin\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Fjala \u201cbank\u00eb\u201d vjen nga stoli druri (<strong>banca<\/strong>) ku q\u00ebndronin huadh\u00ebn\u00ebsit n\u00eb tregjet italiane mesjetare. Nj\u00eb tradit\u00eb interesante: kur nj\u00eb bankier falimentonte, stoli i tij thyhej \u2013 prej nga vjen edhe termi <strong>\u201cbankrot\u201d<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Greqia e lasht\u00eb solli konceptin e k\u00ebmbimit t\u00eb monedhave p\u00ebrmes \u201ctrapezit\u00ebve\u201d, q\u00eb ishin paraardh\u00ebsit e par\u00eb t\u00eb tregtar\u00ebve t\u00eb monedhave dhe fillimi i nj\u00eb forme primitive t\u00eb tregtis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n<p>Banka m\u00eb e vjet\u00ebr q\u00eb funksionon ende sot \u00ebsht\u00eb <strong>Banca Monte dei Paschi di Siena<\/strong> n\u00eb Itali, e themeluar n\u00eb <strong>1472<\/strong>, nj\u00eb d\u00ebshmi e q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb dhe r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb historike t\u00eb bankave.<\/p>\n\n\n\n<p>Kalimi n\u00eb epok\u00ebn moderne sjell me vete risit\u00eb e para t\u00eb bankave: <strong>karta e par\u00eb e kreditit<\/strong>, krijuar n\u00eb SHBA n\u00eb vitin 1950 nga Diners Club, dhe <strong>bankomati i par\u00eb<\/strong>, i instaluar n\u00eb Lond\u00ebr n\u00eb 1967 nga Barclays, duke sh\u00ebnuar fillimin e nj\u00eb revolucioni n\u00eb qasje ndaj parave dhe t\u00ebrheqjes s\u00eb tyre. Edhe detaje si zgjedhja e <strong>PIN-it 4-shifror<\/strong> tregojn\u00eb se inovacioni shpesh lind nga zgjidhje t\u00eb thjeshta, por t\u00eb zgjuara.<\/p>\n\n\n\n<p>Para krijimit t\u00eb bankave qendrore, bankat private shpesh l\u00ebshonin <strong>bank\u00ebnota t\u00eb veta<\/strong>, nd\u00ebrsa n\u00eb Egjiptin e lasht\u00eb, depozitat ruheshin n\u00eb tempuj n\u00ebn kujdesin e prift\u00ebrinjve \u2013 shembuj t\u00eb par\u00eb t\u00eb besimit dhe siguris\u00eb financiare.<\/p>\n\n\n\n<p>Edhe parat\u00eb digjitale, q\u00eb sot duken si e ardhmja, kan\u00eb rr\u00ebnj\u00eb historike: bankat p\u00ebrdor\u00ebn forma t\u00eb para elektronike q\u00eb n\u00eb vitet 1960, duke treguar se transformimi digjital \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb evolucioni t\u00eb gjat\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Dita Bot\u00ebrore e Bankave \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb reflektuar mbi k\u00ebt\u00eb udh\u00ebtim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm \u2013 nga tempujt e lasht\u00eb e deri te aplikacionet moderne t\u00eb financave personale. Historia e bankave tregon se parat\u00eb nuk jan\u00eb thjesht monedha apo kartela, por nj\u00eb pasqyr\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb, inovacionit dhe besimit q\u00eb lidh njer\u00ebzit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sot, n\u00eb Dit\u00ebn Bot\u00ebrore t\u00eb Bankave, \u00ebsht\u00eb koha t\u00eb ndalemi dhe t\u00eb reflektojm\u00eb mbi nj\u00eb sistem q\u00eb ka form\u00ebsuar ekonomit\u00eb dhe jet\u00ebn ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrditshme: bankat. Nj\u00eb udh\u00ebtim n\u00eb historin\u00eb e tyre na \u00e7on qindra e mij\u00ebra vjet mbrapa, ku idet\u00eb e depozitimit, huadh\u00ebnies dhe kursimeve kan\u00eb lindur n\u00eb m\u00ebnyra surprizuese dhe kreative. Historia e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3118,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-3117","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pak-per-boten","entry daho-fn-article"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gegfm.com\/1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3117","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gegfm.com\/1\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gegfm.com\/1\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gegfm.com\/1\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gegfm.com\/1\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3117"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gegfm.com\/1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3117\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3119,"href":"https:\/\/gegfm.com\/1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3117\/revisions\/3119"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gegfm.com\/1\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3118"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gegfm.com\/1\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gegfm.com\/1\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gegfm.com\/1\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}