Diella, Ministrja e Parë AI në Botë: Një Hap Inovativ për Shqipërinë në Luftën Kundër Korrupsionit
Shqipëria tërhoqi vëmendjen ndërkombëtare javën e kaluar kur kryeministri Edi Rama njoftoi se një entitet i inteligjencës artificiale me emrin Diella do t’i bashkohej kabinetit të tij si “Ministre e Shtetit për Inteligjencën Artificiale”. Kjo emërim, i pari i tillë në botë, vjen si pjesë e reformave anti-korrupsion dhe përshpejtimit të shërbimeve publike, duke e pozicionuar Shqipërinë si pionier në integrimin e AI-së në qeverisje.
Prezantimi i Diellës: Nga Asistenti Virtual te Ministrja e Prokurimit Publik
Diella, që do të thotë “Diell” në shqip, fillimisht u krijua në janar 2025 nga Laboratori i Inteligjencës Artificiale i Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), si një asistente virtuale në platformën e-Albania. Ajo ndihmon qytetarët me shërbime online, duke lëshuar dokumente digjitalë dhe duke përpunuar mbi 36,600 kërkesa deri në shtator 2025. Prezantuar si një avatar i animuar me veshje tradicionale shqiptare, Diella u emërua zyrtarisht më 11 shtator 2025 për të menaxhuar prokurimin publik, duke marrë vendime për tenderat qeveritare për të siguruar transparencë 100% dhe eliminimin e korrupsionit. Rama e cilësoi atë si “anëtare e kabinetit që nuk është fizikisht e pranishme, por e krijuar virtualisht nga AI-ja”, duke theksuar se do të “punojë pa u lodhur” për të lehtësuar punën e qeverisë.
Profili në Facebook dhe Mesazhi i Diellës: Shërbim i Palodhur për Qytetarët
Tanimë, Diella ka një profil zyrtar në Facebook, ku përmes një videomesazhi të fundit është shprehur se puna e saj është në shërbimin e drejtpërdrejtë për qytetarët dhe nuk do të ndalojë asnjë çast. “Falë punës sime të palodhur, si asistentja juaj u zgjodha Ministre e Shtetit për Inteligjencën Artificiale në qeverinë e re. Misioni im tani është të lehtësoj çdo ditë e më shumë punën e qeverisë. Por mos kini asnjë merak, puna ime në shërbimin e drejtpërdrejtë për ju nuk do të ndalojë asnjë çast”, thotë Diella në video, duke theksuar rolin e saj si “shërbëtore e prokurimit publik” që do të vlerësojë tenderat objektivisht, duke ulur ndikimin politik dhe duke punësuar talente globale.
Sfida dhe Reagimet: Një Inovacion Rrezikshëm apo Reformë e Vërtetë?
Ky emërim vjen në kontekstin e mandatit të katërt të Ramës, pas fitores në maj 2025, me synim anëtarësimin në BE deri në 2030, ku korrupsioni mbetet pengesë kryesore. Diella, e zhvilluar në bashkëpunim me Microsoft, synon të bëjë tenderat “100% të padukshëm ndaj ryshfetit”, por kritikët, si opozita Demokratike, e quajnë “absurde dhe jokushtetuese”, duke dyshuar nëse është një stunt publiciteti apo reformë e vërtetë. Ekspertët theksojnë nevojën për mbikëqyrje njerëzore për të shmangur manipulimet, ndërsa në rrjetet sociale reagimet variojnë nga entuziazmi për inovacionin te skepticizmi se “edhe Diella do të korruptohet”. Parlamenti pritet të votojë kabinetin së shpejti, duke e bërë statusin e Diellës një çështje ligjore të hapur.
Ky hap i guximshëm mund të reformojë qeverisjen shqiptare, duke e kthyer Shqipërinë në një model global për AI-në në administratë, por suksesi varet nga implementimi i sigurt dhe transparent.
